" روانشناسی ورزشی " علمی است كه در مورد اصول روانشناختی در حیطه ورزش صحبت می‌كند. استفاده از این علم هم در جهت بهبود كارآیی ورزشی و هم بهبود جنبه‌های جامعه‌ای روانشناسی انسان است.

نشریه "پیك سلامت" فصلنامه علمی فدراسیون پزشكی ورزشی، در آخرین شماره خود درمقاله‌ای تحت عنوان "روانشناسی ورزشی" ترجمه دكتر " لاله حاكمی" آورده است:

نورمن تریپلت (‪Norman Triplet)‬درسال ‪ ۱۸۹۷‬اولین فردی بود كه در زمینه روانشناسی ورزشی به تحقیق پرداخت. وی عملكرد ورزشی دوچرخه‌سواران را در شرایط مطلوب ازنظر اجتماعی مورد تحلیل قرار داد.

كلمن رابرت گریفیث (‪Coleman Robert Griffith)‬ اولین‌آزمایشگاه روانشناسی ورزشی را در دانشگاه ایلی نویز در سال ‪ ۱۹۲۵‬تاسیس كرد، انجمن روانشناسی آمریكا دردهه ‪ ۵۰‬شاخه روانشناسی ورزشی را تشكیل داد و پس از آن انجمن‌های متعدد علمی در مورد اصول و كاربرد روانشناسی ورزشی مطالعه می‌كنند.

در حیطه روانشناسی ورزشی در كشور خودمان نیز بخشی از موفقیت خردسالان كاراته‌كا در بازیهای جهانی را علاوه بر آموزش و تمرینات و تكنیك، مرهون آشنایی و داشتن برخورد اصولی با مسایل روان شناختی این ورزشكاران هستیم.

اثرات ورزش بر سلامت روان
..........................

ورزش طولانی مدت برای حفظ فواید روانی، مورد نیاز است. یك جلسه ورزش می‌تواند مثل یك دوز دارو باشد.برای آن كه دارو ( یا در مورد بحث ما ورزش) اثركافی، طولانی مدت و پایدار داشته باشد باید به مقدار لازم و مدت زمان مشخص مورد استفاده واقع شده باشد.

مطالعات متعددی نقش ورزش منظم (به‌ویژه ورزش هوازی) را در اتقاء روانی فرد نشان داده‌اند. اهمیت این یافته علمی را نباید كم انگاشت.نه تنها ورزش منظم می‌تواند آمادگی قلبی عروقی را بهبود بخشد، می‌تواند آثار مفیدی روی وضعیت خلقی ورزشكار نیز داشته باشد.

فواید روانی ورزش در همه افراد در هر سن یا هر مقدار توانایی جسمانی دیده می‌شود. ما باید این احساس نیاز را در همه اقشار و افراد جامعه برانگیزانیم تا از موقعیت‌های خود در جهت فعالیت جسمی سود برند.

كودكان نیاز ویژه‌ای به انگیزش جهت انجام فعالیت‌های ورزشی دارند. زیرا در سنین كودكی است كه رفتارهای ورزشی برای تمام طول عمر تثبیت می‌شود.

سالمندان نیز نیازهای خاص خود دارند. فعالیت جسمانی می‌تواند اثرات ناتوان‌كننده سالمندی را كاهش دهد كه این امر هم به وسیله تاثیرات جسمی و هم روانی اعمال می‌شود. افراد دارای ناتوانی جسمی از این قاعده مستثنی نیستند، بعضی اوقات در اجتماع به غلط تصور می‌شود كه این افراد قادر به فعالیت جسمانی و ورزش نیستند درصورتی كه این افراد می‌توانند به طور خاص و تحت نظر مستقیم پزشك معالج ورزش كنند.

درهر صورت می‌بایست همواره درنظر داشت كه :
- بین ورزش هوازی و كاهش سطح اضطراب و افسردگی ارتباط وجود دارد.

- ورزش هوازی در درمان خلق پایین و اضطراب خفیف تا متوسط موثر است.

- كاهش اضطراب و افسردگی ممكن‌است خود به خود و بدون ارتباط با آمادگی قلبی عروقی پدید آید.

- امادگی جسمانی كاهش‌دهنده تنش‌های زندگی است بطوریكه در ورزشكاران مراجعات به پزشك كمتر از افراد عادی است.

زمان مصرف شده برای ورزش نباید زمان هدر رفته درنظر گرفته‌شوداز آنجایی كه ما در یك دنیای پرتنش زندگی می‌كنیم باید قدم‌هایی را برداریم كه تنش روزانه را كاهش دهیم. باید به افراد آموزش داده شود كه ورزش جزیی از برنامه روزمره و در راس برنامه‌های فردی باشد.

شخصیت و ورزشكار
شخصیت یك فرد با سه لایه مشخص نشان داده می‌شود. سطحی‌ترین آن "رفتار وابسته به نقش" فرد دراجتماع است. اما عمیق‌ترین و پرمعناترین لایه "هسته روان شناختی" است.

برای درك ورزشكار، مربی نباید با رفتار وابسته به نقش وی اغفال شود.

ورزشكار ممكن است خیلی تند و خشن برخورد كند اما واقعیت این باشد كه وی احساس ناامنی می‌كند. مربی باید زمان كافی برای مطالعه و شناخت روان - شناختی ورزشكار خود داشته باشد و بفهمد كه وی واقعا در هسته روان شناختی خود چگونه است؟
اما باید به خاطر داشت كه نمی‌توان از روی نوع شخصیت، به میزان زیادی در مورد كارآیی ورزشی قضاوت كرد. به طور كلی ورزشكاران نسبت به افراد غیر ورزشكار و ورزشكاران سطح قهرمانی نسبت به ورزشكاران سطوح پایین تر از نظر شخصیتی متفاوت هستند. به عنوان مثال ورزشكاران شخصیتی مستقل تر، هدفمندتر و برونگراتر از غیرورزشكاران دارند. كه این امر بیشتر به علت انتخاب طبیعی است نه به علت آموزش، افرادی كه خصوصیات شخصیتی خاصی دارند بیشتر به سوی ورزش گرایش می‌یابند.

یك استثناء این قانون، سال‌های قبل از بلوغ است. در طول سالهای نوجوانی، ورزش كردن در شكل‌گیری نكات شخصیتی مثبت مثل اتكاء به نفس و استقلال بسیار موثر است. مربیان و آموزگارانی كه با پسران و دختران نوجوان كار می‌كنند باید توجه داشته باشند كه ورزش كردن در زندگی افراد نوجوان و جوان نقش مثبت ویژه‌ای دارد. برنامه‌های ورزشی كه برای نوجوانان طراحی شده است باید به ایجاد حس‌هایی مثل خودباوری، اعتماد به نفس و استقلال اهمیت دهند.

برد و باخت نباید بیشتر از نیازهای واقعی دختران و پسران جوان اهمیت داشته‌باشد. تست‌های متفاوتی جهت ارزیابی وضعیت شخصیتی ورزشكاران در دسترس است. هریك از این تست‌ها برای یك منظور و هدف خاص طراحی شده‌اند. بنابراین باید تست مناسب انتخاب شود.

به طور كلی می‌توان گفت كه در بین ورزشكارانی كه به ورزشهای گوناگون می پردازند، از نظر شخصیتی تفاوت وجود دارد. احتمالا واضح‌ترین اختلاف در بین ورزشكاران تیمی وانفرادی دیده می‌شود. به عنوان مثال ورزشكاران ورزش های تیمی برونگراتر، وابسته تر و پرخاشگرتر از ورزشكاران ورزش‌های انفرادی هستند. به طور قطع، باید بین فوتبالیست‌ها وتنیس بازان انتظار تفاوت‌هایی را داشت.

روانشناسان ورزیده می‌توانند از وضعیت شخصیتی كمك بگیرند و تعیین كنند كه چه نوع ورزشی برای ورزشكار مناسب است.اما نباید در انتخاب نوع ورزش از طرف روانشناس اصراری صورت گیرد.

اگر یك ورزشكار نوجوان با شخصیت مناسب تنیس، بخواهد به ورزش فوتبال بپردازد، باید به وی این امكان داده شود. گاهی ورزشكار به نقطه‌ای می‌رسد كه نمی‌داند بین دو نوع ورزش كدام را به عنوان ورزش اول خود برگزیند.

احتمالا درنظر گرفتن وضعیت شخصیتی دراین موقعیت می‌تواند بسیار كمك‌كننده باشد.

در بساری از موارد میان ورزشكارانی كه در پست‌های مختلف یك تیم بازی می‌كنند تفاوت‌هایی خصوصا از لحاظ شخصیتی یا روانشناختی یافت می‌شود.

(دروازه‌بان در مقایسه با سایر بازیكنان فوتبال) خصوصیات شخصیتی ورزشكاران را می‌توان در انتخاب وظایف ورزشكار دریك تیم دخالت داد البته مربی نباید فراموش كند كه خصوصیات جسمانی مثل سرعت، قدرت و چابكی نیز اهمیت بسزایی دارند. در ضمن باید به خاطر داشت كه خصوصیات شخصیتی كه از تستهای متفاوت برداشت می‌شوند، نشانگر قوی و خوبی برای مهارت در ورزش نیستند. به علاوه در مورد هر ورزشكار باید به طور مجزا و جداگانه قضاوت شود.

خشونت
.........

بین سطح منطق اخلاقی ورزشكار و تمایل وی به خشونت ارتباط وجود دارد.

مربیان وآموزگاران باید خشونت ورزشكار را به وسیله هدایت ورزشكار به احساس درست كاهش دهند. به ورزشكاران باید آموخته شود كه خشونت در طی یك مسابقه ورزشی به اندازه خشونت در زندگی روزمره بد است.

براساس فرضیه ناكامی - خشونت "بركوویتز" یك واقعه ناامید و ناكام‌كننده می تواند فرد را به طرف خشونت سوق دهد. مربیان باید به موقعیت‌هایی از بازی كه می‌تواند منجر به خشونت گردد، توجه داشته باشند.

وقتی یك ورزشكار ناكام و عصبانی می‌شود،مربی باید وی را از بازی بیرون كشیده، آرام و خونسرد نماید.

رفتار خشونت آمیز در میدان بازی منجر به خشونت بیشتر می‌گردد (چرخه معیوب).

مربیان باید به ورزشكاران بیاموزند كه خشونت به تیم آن‌ها كمك نخواهد كرد و احساس بهتر بودن را نیز در آن‌ها ایجاد نخواهد نمود.

خشونت به احتمال بیشتر موجب عقب افتادن تیم می‌گردد نه كمك به آن.

مربیانی كه می‌خواهند موفق باشند نباید خشونت را ترویج كنند. یك عمل نشانی از خشونت حتی اگر یك یا دو بار موجب موفقیت در یك مسابقه گردد، در طولانی مدت به یك ناتوانی و اختلال جدی تبدل خواهد شد.

اعمال خشونت آمیز بیشتر در تیم‌های بازنده، در طی مسابقات با اختلاف زیاد و پس از یك چهارم اول بازی رخ می‌دهد درطی این موقعیت‌ها مربی باید مراقب ورزشكارانی كه سابقه رفتار خشونت آمیز دارند، باشد.

تمام مسابقات ورزشی نقاط كلیدی حساسی دارند كه باید به آن‌ها توجه خاص داشت. درواقع از نظر روانشناسی، " توجه انتخابی " یكی از مهمترین خصوصیات شناختی یك ورزشكار موفق است.

مثلا در والیبال، بلوك كردن توپ یك سلاح دفاعی مهم در امتیازگیری است.

زیرا یك تیم معمولا در چرخشی از توپ كه خودش سرویس می‌زند، بلوك‌كننده ها باید به طور انتخابی به حمله‌كننده اصلی توجه داشته باشند و نباید حواسشان به حركات پاسور یا سایر حمله‌كننده ها یا حتی به توپ باشد.

نوشته شده در دوشنبه 28 شهریور 1384 و ساعت 11:09 ق.ظ توسط : Kourosh

نظر ها (13) || [لینك مطلب] ||[ بازگشت به بالا ] || [ادامه ی مطلب ...]

 

 خیلى سریع برویم سراغ اصل مطلب و چند نمونه:
۱- اواسط دهه ۱۹۹۰ بود كه ارگان رسمى حزب كمونیست چین نوشت كه رعایت برخى اخلاقیات در لیگ فوتبال این كشور و بین بازیكنان این كشور از یادها رفته است. این ارگان اخطار كرد كه چین نمى تواند «موبلندها» و كسانى كه خودشان را به سبك غربى ها آرایش مى كنند، بپذیرد. این ارگان به فدراسیون فوتبال چین نیز رسماً هشدار داد كه مراقب بازیكنان این رشته باشد و آنها را جمع و جور كند و كارى كند كه تجربه ژاپن در چین تكرار نشود. این ارگان رنگ زدن موى برخى از فوتبالیست ها و آرایش آن را با جدید ترین مدل هاى غربى یك آفت خواند و گفت: در صورتى كه این مسئله رعایت نشود، برخورد تندى باید با خاطیان صورت گیرد. حرف این نشریه مثل دفعات قبلى برد زیادى داشت. با این كه تك و توك فوتبالیست هاى موبلند در چین طى سال هاى بعد از آن تاریخ هم رویت شده اند، اما آرایش هاى افراطى و رنگ زدن قسمتى یا تمامى مو ها نیز در دستور كار قرار نگرفته است.
در عین حال مدل سربازى و زدن مو از ته و تراشیدن سر نیز كه از رسوم چین در دهه هاى گذشته بود، در ۱۵ سال اخیر تقریباً منسوخ شده است. فن ژى اى و سان جى هاى و سایر لژیونرهاى فوتبال چین نیز یك حد وسط را رعایت كرده اند. آنها نه «گیس بلند» بوده اند و نه مدل پادگانى!

۲- دیوید بكام در یكى از ۳ كتاب خاطراتش اعتراف كرده است كه یك روز آلكس فرگوسن مربى منچستر یونایتد او را از تمرینات بیرون كرده است. دلیل ساده بوده است، او با موى مدل كراسوس (سردار قدیمى روم) به اولدترافورد رفته بود. سرآلكس كه حوصله این حركات سخیف را نداشت، به بكام گفته بود كه برود، آدم بشود و سپس به تیم برگردد. این قضیه به همان دوره اى مربوط مى شود كه هافبك وقت شیاطین سرخ (و مرد كارساز كنونى رئال مادرید) تحت فرامین همسر هنرمندش هر روز خودش را به یك شكل درمى آورد. یك روز وسط سرش یك جاده باز مى كرد، فردا گیس هایش را مثل زنان پوش (!) مى داد و پس فردا از ته مى تراشید و یك ماه بعد نیمى از آن را رنگ مى زد و نیمه دیگر را خلوت مى كرد. بكام به دلیل دخالت هاى همیشگى همسرش هیچ وقت به طور كامل آدم نشد، اما تا زمانى كه در اولدترافورد بود، مجبور بود ملاحظه فرگى را بكند و یك حد وسط را رعایت كند و زیادى شلوغ نكند. به همین خاطر وقتى به رئال رفت، مثل زندانى اى كه از حبس ۱۰ ، ۲۰ ساله رهایى یافته باشد، به هر شكلى كه بگوئید درآمد! قدر مسلم این كه نه كاماچو، نه رمون و نه لوكزامبورگو كه فصل پیش به ترتیب مربى رئال شدند، هیچ كدام سختگیرى سرآلكس را نداشتند. آنها اصلاً مثل او نمى اندیشند و در نتیجه بكام كارى كرد كه كراسوس سرفراز شد!
۳- چون در منچستر به سر مى بریم، زود حواس مان به سمت «روى كین» مى رود. كاپیتان ایرلندى این تیم هرچقدر تعداد برد هاى این تیم طى سال هاى اخیر كمتر و پیروزى هایش دشوارتر شدند، به همان میزان ایراد گیرى هاى او نیز از یاران جوان ترش بیشتر شد. به اعتقاد وى كه در آستانه ۳۵ سالگى دیگر براى خودش یك پا مسن و با تجربه و كهنه كار شده و طبعاً حق راهنمایى و نشان دادن خوب و بد را به یاران جوان ترش دارد، یك ایراد بزرگ نسل جدید این است كه آنان بیش از آن كه وقت شان را در زمین فوتبال و با تمرین و تلاش بگذرانند، صرف ایستادن جلوى آینه و مرتب كردن مو و آرایش چهره خود مى كنند. كین گفته است: «نسل جوان اصلاً به اندازه نسل من سختكوش نیست. با تلاش ما منچستر در سال هاى ۹۳ و ۹۴ اوج گرفت و به درجه و روال فعلى اش رسید. اما حالا چه؟ جوان ترها و كسانى كه حالا در اولدترافورد هستند اصلاً تعصب ما را ندارند. بدبختى هاى ما از آنها است. آنان به سر و وضع ظاهرى خود بیشتر اهمیت مى دهند تا به بازى تیمى و راه هاى اعتلاى آن.»
كین نام افراد خاصى را نیاورد اما نسل جوان ترى كه در اولد ترافورد به بازى گرفته شده اند، شامل كریستیانو رونالدو، اوستى، ریچارد سون، اسمیت و البته رونى مى شود و شاید به لحاظ چهره فقط رونالدو در تعریف هاى او بگنجد. نظر سرآلكس چیست؟!
۴- دانیل پاسارلا در آخرین ماه از سال ۱۹۹۴ میلادى مربى تیم ملى كشورش- آرژانتین- شد. دستورالعمل او براى شاگردانش بسیار صریح و روشن بود: یا موهایتان را كوتاه كنید و سنگین و رنگین باشید و یا با تیم ملى خداحافظى كنید.
كاپیتان و مدافع وسط اواخر دهه ۱۹۷۰ و نیمه اول دهه ۱۹۸۰ آرژانتین كه از قضا در دوره بازیگرى اش از دسته «گیس بلند ها» بود و با همین پز جام جهانى ۱۹۷۸ را سردست بلند كرد، با هر نوع وسائل زینتى و آرایشى نیز مخالف بود. او اجازه نمى داد هیچ یك از بازیكنان تحت امرش آرایش كنند و چهره اى بزك كرده براى خود درست كنند.
عده اى از همان آغاز پذیرفتند و به اردوى ملى رفتند تا امكان بازى براى تیم ملى آرژانتین را از دست ندهند.
یكى شان هم گابریل باتیستوتا بود.
مهاجم معروف وقت فیورنتینا حاضر شد خرمن (!) گیسو انش را بزند و آن را نصف كند تا جام جهانى ۹۸ را از دست ندهد. امثال دیه گو سیمونه اصلاً مشكلى نداشتند. موهاى آنان از آغاز و قبل از آمدن پاسارلا هم «سربازى» بود. اما یك نفر آن وسط جلوى پاسارلا ایستاد و حاضر شد نه فقط جام ۹۸ بلكه سال ها بازى فیكس را در تیم ملى آرژانتین از دست بدهد، اما طورى نباشد كه پاسارلا دستور داده بود. او فرناندو ردوندو هافبك وقت رئال مادرید بود. او موهایش را كه در آن زمان بسیار بلند (اما فاقد هر آرایشى بود) به همان شكل حفظ كرد. او در جایى گفت كه تا زمانى كه پاسارلا مربى ملى است به اردوى ملى نخواهد رفت و حتى اگر حرفش را پس بگیرد و او را با همان موهاى بلند بپذیرد به تیم ملى بازنخواهد گشت.
از ۹۴ تا ۹۸ كه زمان كناره گیرى پاسارلا از رهبرى تیم ملى و روى كار آمدن مارچلو بیلسا بود، ردوندو به خاطر این یكدندگى و البته به سبب اصول كارى مورد اعتقاد پاسارلا چیزى حدود ۴۰ بازى ملى و یك دوره جام جهانى را از دست داد و در سال ۲۰۰۲ كه بیلسا مربى بود و این مربى «شرط مو» را برچیده بود، ردوندو مصدوم بود و به لحاظ فنى نیز از جمع مدعیان پوشیدن پیراهن تیم ملى خارج شده و اصل مشكل حل شده بود.
پاسارلا هم بعداً كه مربى تیم ملى اروگوئه شد، دیگر همان آدم سابق و با همان دیدگاه ها نشان نداد و دیگر «شرط مو» و این جور چیزها را مطرح نكرد. شاید خود او تعدیل و ملایم شده بود و شاید هم حوصله جنگ هاى تازه را نداشت. او در آخرین پستش هم كه مربیگرى كورین تیانس برزیل بود و فقط ۳ ماه طول كشید، شرطى را در این زمینه براى بازیگران این باشگاه قائل نشد. با این حال تقابل او و ردوندو دیرپاترین خاطره به جاى مانده در ارتباط با اینگونه برخوردها و رویدادها است.
۵- فیفا از دو سه سال پیش قسمتى از مشكل و بخشى از مشكلات مربیانى شبیه به پاسارلا را حل كرده است. نهاد حاكم بر فوتبال جهان حكم كرده است كه دیگر هیچ بازیكنى حق ندارد طى زمان برگزارى یك بازى به خود گوشواره و دیگر اشیاى زینتى را آویزان كند. استدلال آنها نه بر اساس مسائل اخلاقى بلكه با هدف حفظ سلامتى بازیكنان اتخاذ و اعمال شده است. فرض و باور فیفا این است كه در برخورد بازیكنان گوشواره برگوش یا زنجیر برگردن با بازیگران رقیب ممكن است این وسایل مثل هر شىء تیز بدن طرف مقابل را بشكافد و خطرساز شود و به سلامتى رقیب لطمه بزند. به همین خاطر داوران موظف اند قبل از بازى نفرات دو تیم را «چك» كنند و هر كدام كه وسایل زینتى داشته باشند، آنها را اخذ كنند.
۶- فرهنگ و عرف كشورها در این زمینه تعیین كننده تر از هر مسئله اى است. اضافه بر آن دیدگاه هاى شخصى مربیان نیز حرف اول را مى زند. در بعضى كشورها بر اساس مذهب و فرهنگ و سنن استفاده از وسایل زینتى و آرایش هاى غیرمعمول مو مذموم و نكوهیده است و با این كه جزء قوانین «نوشته» و «روى كاغذ رفته» فوتبال نیست اما بازیگران براساس عرف كشور آن را رعایت مى كنند.مربیانى مثل پاسارلا و فرگوسن نیز با سلایق و برخوردهاى شخصى شان بازیكنان را وادار به رعایت مسائل فوق مى كنند. در صورت وجود چنین مربیانى به خودى خود قانونمدارى و حفظ شئون به دستورالعمل در یك تیم بدل مى شود و غیرقابل تخطى است. شاید اگر همه مربیان دنیا مثل پاسارلاى سال هاى نخست مربیگرى او بودند، هیچ یك از مشكلات سال هاى اخیر را شاهد نمى بودیم.

نوشته شده در چهارشنبه 16 شهریور 1384 و ساعت 08:09 ق.ظ توسط : Kourosh

نظر ها (13) || [لینك مطلب] ||[ بازگشت به بالا ] || [ادامه ی مطلب ...]